Cudurka kelyaha ee daba-dheeraada wuxuu bilowgiisa ku jiri karaa calaamado la’aan. Sidaas darteed, qofku inuusan xanuun dareemayn macnaheedu ma aha in kelyihiisu caafimaad qabaan. Dadka qaba sonkorowga, dhiigkarka ama cudurrada wadnaha, iyo kuwa qoyskooda uu ku jiro qof kelyuhu shaqadoodii gabeen, waxay u baahan yihiin inay dhakhtar kala hadlaan khatartooda iyo baadhitaanka ku habboon.

Xakamaynta sonkorowga iyo dhiigkarka

Sonkorowga iyo dhiigkarku waa sababaha waaweyn ee dhaawaca kelyaha. Ilaalintoodu waxay ku bilaabataa in sonkorta dhiigga iyo cadaadiska dhiigga lagu hayo heerarka uu dhakhtarku qofka u dejiyey. Qaadashada daawooyinka sida loo qoray iyo la socodka joogtada ahi waxay qayb muhiim ah ka yihiin daryeelkaas. Daawooyinka laguma joojiyo ama laguma beddelo talo la’aan.

Cunto dheellitiran iyo milix yar

Cunto caafimaad leh oo ay ku jiraan khudaar, miro iyo badar aan si weyn loo sifayn waxay taageertaa caafimaadka guud. Yaraynta cuntooyinka milixda badan leh iyo sonkorta lagu darayna waa tallaabo waxtar leh. Hay’adda Caafimaadka Adduunka ee WHO waxay dadka waaweyn kula talisaa inay maalintii isticmaalaan wax ka yar 5 garaam oo milix ah, una dhiganta wax ka yar 2 garaam oo soodhiyam ah. Tani waxay ka kooban tahay milixda ku jirta dhammaan cuntada, ee ma aha oo keliya tan cuntada lagu daro.

Qofka hore u qaba cudurka kelyaha wuxuu u baahan karaa qorshe cunto oo gaar ah. Qaddarka borotiinka, bootaasiyamka, fosfooraska iyo dareeraha waxaa lagu saleeyaa xaaladdiisa iyo natiijooyinka baadhitaanka; xaddidaad isku mid ah dadka oo dhan kuma habboona.

Biyo ku filan, baahida jidhkana waafaqsan

Biyuhu waxay kelyaha ka caawiyaan saarista qashinka. Fuuqbax daran wuxuu dhaawici karaa kelyaha, gaar ahaan marka kulayl jiro ama qofku dhidid badan lumiyo. Hase yeeshee, ma jiro tiro koobab ah oo qof walba ku habboon. Dadka qaba cudurka kelyaha ee heer sare ah ama loo dejiyey xaddidaad dareere waa inay raacaan talada kooxdooda caafimaadka. Cabitaanka biyo xad-dhaaf ahi ma aha hab lagu daweeyo cudurka kelyaha.

Taxaddar daawooyinka xanuun-baabi’iya

Daawooyinka qaarkood, gaar ahaan kuwa loo yaqaan NSAIDs sida ibuprofen iyo naproxen, waxay dhaawici karaan kelyaha. Khatartu way sii kordhi kartaa marka qofku fuuqbaxsan yahay ama uu hore u qabo cudurka kelyaha. Ka hor isticmaal joogto ah, dhakhtar ama farmashiiste kala tasho badbaadadooda. Sidoo kale sheeg daawooyinka, geedaha iyo kaabeyaasha nafaqada ee aad isticmaasho.

Dhaqdhaqaaq iyo baadhitaan hore

Dhaqdhaqaaqa joogtada ah, miisaan caafimaad leh iyo joojinta sigaarku waxay taageeraan ilaalinta kelyaha. Socodku waa hab fudud oo lagu bilaabi karo dhaqdhaqaaq, iyadoo la tixgelinayo awoodda iyo xaaladda caafimaad ee qofka.

Baadhitaanka kelyuhu wuxuu inta badan ku salaysan yahay laba tijaabo: dhiig lagu qiyaaso awoodda sifaynta kelyaha, oo loo yaqaan eGFR, iyo kaadi lagu cabbiro borotiinka albumin, badanaa iyadoo la adeegsanayo UACR. Labaduba waxay caawiyaan ogaanshaha dhaawaca kelyaha. Dhakhtarka ayaa go’aamiya inta jeer ee loo baahan yahay baadhitaanka; dadka qaba sonkorowga waxaa lagu talinayaa baadhitaan sannadle ah.

Ilaha laga soo xigtay

• NIDDK — Ka-hortagga cudurka kelyaha ee daba-dheeraada
• CDC — Ilaalinta kelyaha iyo baadhitaanka hore
• WHO — Yaraynta soodhiyamka iyo milixda
• National Kidney Foundation — Biyaha iyo caafimaadka kelyaha
• NIDDK — Daawooyinka iyo badbaadada kelyaha
• NIDDK — Baadhitaanka cudurka kelyaha
• NIDDK — Cuntada dadka qaba cudurka kelyaha